Η σημαντικότητα του παιχνιδιού για τα παιδιά

Από τη βρεφική κιόλας ηλικία, γεννιέται η ανάγκη ενός παιδιού για παιχνίδι στην προσπάθειά του να εξερευνήσει το περιβάλλον του μέσω  των διαδικασιών της παρατήρησης, του σχεδιασμού, της κατανόησης και του πειραματισμού.

Πώς ορίζεται όμως το παιχνίδι και πώς βοηθά την ανάπτυξη ενός παιδιού ;

Σύμφωνα με τον Vygotsky (1978), «το παιχνίδι είναι μια δραστηριότητα που το παιδί επιθυμεί και αφορά κάτι φανταστικό. Έχει πάντα κανόνες που, είτε έχουν συμφωνηθεί από την αρχή, είτε όχι». Ο Meckley (2002) υποστήριξε πως το παιχνίδι χαρακτηρίζεται από ελευθερία επιλογής, γεννά συναισθήματα ευχαρίστησης και ικανοποίησης, κατευθύνεται από εσωτερικά κίνητρα, μπορεί να είναι αυτό-κατευθυνόμενο και δίνει νόημα στο παιδί. Αποτελεί απαραίτητη διαδικασία για τη σωματική, γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού (Erickson, 1958;  Piaget, 1962).

Ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες παιχνιδιού ;

Οι βασικότερες ταξινομήσεις του παιχνιδιού προκύπτουν ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο που διανύει ένα παιδί, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα πως όλα τα παιδιά αναπτύσσουν εξίσου όλα τα ίδια και στον ίδιο βαθμό.

Οι κατηγορίες παιχνιδιού είναι οι εξής:

Αισθητικοκινητικό παιχνίδι: Αυτό το είδος παιχνιδιού κάνει την εμφάνισή του τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού. Τα παιδιά χρησιμοποιούν κυρίως τα άκρα και το σώμα τους με αποτέλεσμα την αισθητικοκινητική εμπειρία. Η επαφή του παιδιού με τα αντικείμενα το βοηθά να αντιλαμβάνεται σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος. Συνήθη παραδείγματα αυτού του είδους είναι το σκαρφάλωμα, το τρέξιμο, παιχνίδι με μπάλες κ.ά.

Κατασκευαστικό παιχνίδι:  Το παιδί αρχίζει να κατασκευάζει και να δημιουργεί. Μέσω της σύνδεσης αντικειμένων αναπτύσσεται η έννοια του συνόλου και της συνεκτικότητας.

Συμβολικό παιχνίδι: Στην κατηγορία αυτή κυριαρχεί η φαντασία καθώς το παιδί αρχίζει να κάνει χρήση συμβόλων και να αναπαριστά. Τα «παιχνίδια ρόλων» και τα παιχνίδια αναπαράστασης έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Κοινωνικό παιχνίδι: Το παιδί αρχίζει να εμπλέκει και άλλους στο παιχνίδι του (γονείς, αδέρφια, συνομήλικοι) σε παιχνίδια με κανόνες, πλάθοντας “φανταστικούς ήρωες”. Αναλαμβάνει ρόλους και μοιράζεται συναισθήματα και σκέψεις.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό το παιχνίδι για τα παιδιά ;

Ο ρόλος του παιχνιδιού στη ζωή ενός παιδιού είναι ιδιαίτερα σημαντικός καθώς συντελεί στη σωματική, ηθική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη. Βοηθά το παιδί να αντιληφθεί το σώμα του, αφού ενεργοποιεί όλες του τις αισθήσεις. Δίνει χώρο για την έκφραση όλων των συναισθημάτων, είτε ευχάριστων είτε δυσάρεστων και κατ’ επέκταση συντελεί στον έλεγχο του συναισθηματικού του κόσμου. Είναι ανεξάντλητη πηγή μάθησης και αλληλεπίδρασης με τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα συμβάλλοντας στη γνωστική εξέλιξη του παιδιού. Ακόμη, καλλιεργεί τις έννοιες του σεβασμού, της συνεργασίας του μοιράσματος και της αυτοπειθαρχίας μέσα από το συνεργατικό παιχνίδι, ενισχύοντας παράλληλα τις δεξιότητες κοινωνικοποίησής του. Επιπλέον, είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε πως η θεματολογία του παιχνιδιού που επιλέγει ένα παιδί δεν είναι τυχαία: εμπνέεται από την καθημερινότητα και τις προσωπικές ιστορίες των παιδιών, αντικατοπτρίζοντας τη συναισθηματική κατάσταση και την αντίληψη σχετικά με τον εαυτό τους και τους άλλους!

Όλες οι παραπάνω διαδικασίες συντελούν στην ωρίμανση του παιδικού ψυχισμού και δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να επεξεργαστεί την πραγματικότητα γύρω του. Και επειδή «το παιχνίδι είναι ο τρόπος που οι άνθρωποι όλων των ηλικιών και πολιτισμών ανακαλύπτουν , δημιουργούν και επικοινωνούν , επειδή είναι η ουσία της ζωής και της εκμάθησης» σύμφωνα με την Baptiste, γι’ αυτό και το παιχνίδι δεν έχει όριο ηλικίας! Η παιδικότητα είναι αυτή που κρατά παντοτινά ζωντανές την χαρά και τη δημιουργικότητα!

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Erickson, F. H. (1958). Play interviews for four-year-old hospitalized children. Monographs of the Society for Research in Child Development, 1-77.

Knox, S. (2005) Play. In J. Case-Smith (Ed), Occupational Therapy for Children, (5th ed), St. Louis: Mosby.

Meckley, A. (2002). Observing children’s play: Mindful methods. International Toy Research Association, London12.

Piaget, J. (1962). Plays, Dreams, Imitations in childhood. New York: Norton.

Vygotsky, L.S. (1978). The Role of Play in Development, In M. Cole, V. John-Steiner, S. Scribner, & E. Souberman (Eds.). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Από τον/την Βίκη Παππά

Ψυχολόγος Α.Π.Θ. - MBA
Psychologist, MBA

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *