Πόσο τυχαία είναι η επιλογή του/της συντρόφου μας;

Η ερώτηση είναι λίγο πολύ γνωστή, με πολλές και διαφορετικές παραλλαγές ενίοτε.

Γιατί πάντα επιλέγω τον λάθος άνθρωπο;

Τι δεν κάνω σωστά και όλες μου οι σχέσεις αποτυγχάνουν;

Γιατί δεν βρίσκω τον κατάλληλο άνθρωπο για εμένα;

Μήπως φταίω εγώ σε κάτι;

Οι άνθρωποι είναι συντροφικά όντα. Εδώ και εκατομμύρια χρόνια πρωταρχική ανάγκη για την επιβίωσή τους ήταν και συνεχίζει να είναι η αναζήτηση ενός συντρόφου. Σε ένα ιδεατό επίπεδο οι άνθρωποι επιζητούν τη συντροφικότητα σε εκείνον με τον οποίο θα κατορθώσουν να κουμπώσουν τις ποιότητές τους και να βιώσουν συναισθήματα κατανόησης, αποδοχής και ασφάλειας.

Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε κάτι, όταν μιλάμε για σχέσεις μιλάμε αυτομάτως και για επιλογές. Οι άνθρωποί μας είναι οι συνειδητές και ασυνείδητες επιλογές μας. Το κουβάρι των σχέσεων μπλέκεται ολοένα και περισσότερο όταν μεταβλητές όπως η τύχη, η μοίρα, το κάρμα εμφανίζονται στην εξίσωση.

Είναι αλήθεια πως χαρακτηρισμοί όπως ακατανόητος αποδίδονται πολύ συχνά στον έρωτα ενώ η αγάπη αποτελεί για πολλούς κάτι το ιερό σχεδόν άπιαστο. Τι θα συμβεί όμως αν προσπαθήσουμε να κοιτάξουμε πίσω από τη μεγάλη εικόνα; Πόσο πιο καθαρή ματιά θα είχαμε για τις συντροφικές μας σχέσεις αν στο λεξιλόγιό μας αντικαθιστούσαμε τη λέξη «τύχη» ή «μοίρα» με τη λέξη «επιλογή»; Θα ήταν άραγε πολύ τρομακτικό ή ίσως και δυσβάσταχτο να εναποθέταμε το βάρος της ευθύνης στον εαυτό μας και όχι σε κάποιον εξωτερικό παράγοντα εκτός του δικού μας ελέγχου;

«Η αγάπη δεν είναι κάτι που βρίσκεις αλλά μια επιλογή που κάνεις»

Συχνά οι άνθρωποι νιώθουμε καλύτερα όταν μεταβιβάζουμε όλο το μερίδιο ευθύνης στον σύντροφό μας, ξεχνώντας τις περισσότερες φορές πως ο άνθρωπος που βρίσκεται απέναντι μας είναι ό ίδιος άνθρωπος που κάποια στιγμή εμείς οι ίδιοι ξεχωρίσαμε από το πλήθος, επιλέξαμε και του δώσαμε χώρο και χρόνο στη ζωή μας.

Η μετατόπιση αυτή της ευθύνης, δεν μας αφήνει να διακρίνουμε τα μοτίβα των δικών μας συσχετίσεών με τους άλλους ανθρώπους. Η ανάγκη μας να μετατρέψουμε τον σύντροφό μας στο «τέλειο άλλο μας μισό» θολώνει την κρίση μας και μας ρίχνει στην παγίδα της συνταγογράφησης της αγάπης.

«Θέλω να με αγαπάς έτσι».
«Θέλω να με παίρνεις περισσότερο τηλέφωνο».
«Δε θέλω να βγαίνεις τόσο πολύ με τους φίλους σου».
«Μην αφιερώνεις τόσο χρόνο στη δουλειά σου και εμένα με ξεχνάς».

Οι άνθρωποι δεν έρχονται στη ζωή μας με οδηγίες χρήσης. Σε καμία αρχή και σε κανένα τέλος οποιασδήποτε συντροφικής σχέσης δεν παραχωρείται manual από τον κατασκευαστή για την μέγιστη απόδοση του προϊόντος και την αποφυγή λαθών στο λειτουργικό σύστημα.

Οφείλουμε να διαπιστώσουμε πως οι σχέσεις μας είναι οι καθρέπτες των δικών μας επιθυμιών, αναγκών, προσδοκιών, μαθημένων μοτίβων και ρόλων. Οφείλουμε να παραδεχτούμε και να ενσωματώσουμε μέσα μας πως κάθε επιλογή ενός συντρόφου μας κρύβει και μια παράλληλη ανάγκη μας να έρθουμε πιο κοντά σε κομμάτια και ασυνείδητες πλευρές του δικού μας εαυτού.

Μια πιθανή εξήγηση για τους λόγου που κρύβονται πίσω από την επιλογή των συντρόφων μας θα μπορούσε να είναι η ανάγκη μας να αναβιώσουμε οικεία συναισθήματα του παρελθόντος. Το 1993 ο Dicks μίλησε για όρους όπως το «ασυνείδητο ταίριασμα» και η  «ασυνείδητη συμπληρωματικότητα» ως κινητήριες δυνάμεις πίσω από τις συντροφικές επιλογές μας. Δίνοντας έμφαση στα γονεϊκά πρότυπα και τους ρόλους που διαδραμάτισε ο καθένας στο οικογενειακό του πλαίσιο, έκανε λόγο για την προσπάθεια των ατόμων να έρθουν σε επαφή στο μέλλον με οικεία γι’ αυτούς συναισθήματα και ποιότητες που έζησαν κατά την παιδική τους ηλικία και τους ενστερνίστηκαν στο πέρασμά τους στην ενήλικη ζωή, καθορίζοντας τους τρόπους συνδιαλλαγής τους με τους σημαντικούς άλλους της ζωής τους όπως είναι οι σύντροφοι. Επομένως, σε αυτήν την κατεύθυνση μέσω της επιλογής των συντρόφων τους και των χαρακτηριστικών τους οι άνθρωποι βρίσκονται σε μια ασυνείδητη αναζήτηση εκείνων ακριβώς των συμπληρωματικών ιδιοτήτων που αποδόθηκαν και στους ίδιους κατά το παρελθόν.

Dicks (1993)

Υπό αυτό το πρίσμα, οι άνθρωποι μπορεί να λειτουργήσουν με δύο διακριτούς τρόπους στην αναζήτηση και στην μετέπειτα επιλογή συντρόφου, είτε κατευθυνόμενη προς την αναπαραγωγή του οικείου βιώματός τους είτε προς την αποφυγή επαναβίωσης των συναισθημάτων τρωτότητας και ανεπάρκειας με τα οποία ήρθαν αντιμέτωποι στο παρελθόν τους.

Προκειμένου να καταστεί σαφές το παραπάνω θεωρητικό πλαίσιο ας εστιάσουμε στο παρακάτω παράδειγμα. Άνθρωποι που βίωσαν το αίσθημα της ανεπάρκειας στην παιδική τους ηλικία, ματαιώθηκαν και υποτιμήθηκαν από τους οικείους τους, σε μια ενήλικη περίοδο της ζωής τους η επιλογή του συντρόφου τους μπορεί να απαντάται σε έναν άνθρωπο αδύναμο, καθρεπτίζοντας με αυτόν τον τρόπο πάνω του το δικό τους προσωπικό χαρακτηριστικό. Αυτή η σύμπραξη οδηγεί το άτομο στην κατάκτηση συναισθημάτων επάρκειας, δύναμης και εξουσίας έναντι του πιο αδύναμου συντρόφου τους, με αποτέλεσμα το παραπάνω ασυνείδητο ταίριασμα να οδηγεί σε μια συμπληρωματικότητα που τους τοποθετεί σε αντίθετη θέση από αυτήν που βρίσκονταν στο παρελθόν. Το άτομο πλέον από ανεπαρκές έχει μετατραπεί σε σωτήρα καθώς έχει παραχωρήσει πλέον μέσω της επιλογής του το ρόλο του αδύναμου στο σύντροφό του.

Στον αντίποδα, άτομα με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά διαλέγονται ως σύντροφοι από ανθρώπους που έχουν ενστερνιστεί ποιότητες και ρόλους πιο παθητικούς και μη προβεβλημένους κατά το παρελθόν τους. Μέσω αυτής τους της επιλογής οι σύντροφοι των ναρκισσιστών έρχονται σε επαφή με το οικείο αίσθημα του θαυμασμού και της παραχώρησης δύναμης και εξουσίας που έχουν μάθει να δίνουν στους άλλους. Αυτή η έλξη του «οικείου σεναρίου» χαρακτηρίστηκε από τους Gilbert και Shmusler (1996), ως δυαδικής φύσης καθώς από τη μία το άτομο φαίνεται να επιλέγει σε συνειδητό επίπεδο ένα σύντροφο με μια ιδιότητα που ο ίδιος θαυμάζει αλλά ασυνείδητα την εποφθαλμιά καθώς ο ίδιος δεν κατέστη δυνατόν να την κατακτήσει.

Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε έχοντας γνώση μερικών από τους λόγους που κρύβονται πίσω από τις επιλογές μας;

Αρχικά, οφείλουμε να κατανοήσουμε πως καμία επιλογή μας δεν είναι αποτέλεσμα τυχαίων παραγόντων. Οι άνθρωποι που μπαίνουν στη ζωή μας και τοποθετούνται από εμάς σε αυτήν δεν μπορούν να το κατορθώσουν αυτό με τρόπο σφετεριστικό αν εμείς οι ίδιοι δεν τους έχουμε επιλέξει με τον δικό μας τρόπο.

Με άλλα λόγια, αυτό που πού συχνά αποκαλούμε ως λάθος επιλογές είναι η αναπαραγωγή μαθημένων μοτίβων βαθιά ριζωμένων στο προσωπικό υπολογιστικό πρόγραμμα του καθενός. Είναι η επιτακτική ανάγκη του ευφυούς ασυνειδήτου μας να έρθει σε επαφή με όλα τα συναισθήματα που φώλιασαν βαθιά μέσα μας και μας οδήγησαν στην δημιουργία μη υγιών λαβυρίνθων.

Οι «λάθος σχέσεις» θα επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά και θα αυτοπροσδιορίζονται ως  λανθασμένες μέχρι τη στιγμή που εμείς οι ίδιοι θα τις μετατρέψουμε σε επανορθωτικές εμπειρίες και θα ιδωθούν ως μαθήματα. Αν εξακολουθούμε να παραβλέπουμε το πώς οδηγούμαστε σε μία επιλογή και αποφασίζουμε να μπαλώνουμε πρόχειρα τις πληγές και τα τραύματα που μας αφήνουν, προσπερνώντας τα με συνοπτικές διαδικασίες, ο κύκλος θα παραμένει ανοιχτός και θα αναπαράγεται κάθε φορά με διαφορετικά πρόσωπα, σε διαφορετικά πλαίσια αλλά με παρόμοια αποτελέσματα.

Αν στρέψουμε το βλέμμα μέσα μας, αν δουλέψουμε τα δικά μας τραύματα και τις δικές μας πληγές από μέσα προς τα έξω χωρίς να έχουμε την ανάγκη να δημιουργήσουμε σχέσεις εξάρτησης, θα τοποθετήσουμε τον εαυτό μας στο σωστό βάθρο. Σε ένα βάθρο ωριμότητας και ασφάλειας που θα έχει εσωτερικό σημείο εκκίνησης και δεν θα χρειάζεται να παρασιτεί για να τροφοδοτείται από εξωτερικές πηγές.

Στόχος μας οφείλει να είναι η αναγνώριση στους συντρόφους μας εκείνων των ποιοτικών χαρακτηριστικών που μας δυσκολεύουν ή μας απωθούν, και αντί να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε αυτούς σε κάτι αρεστό σε εμάς, να δουλέψουμε με τον εαυτό μας, καλλιεργώντας εκείνες τις υγιείς ποιότητες μέσα μας και δίνοντάς τους χώρο να ανθίσουν.

Μόνο αν στρέψουμε το σημείο εστίασης στον εσωτερικό μας κόσμο και στη δική μας διαδρομή θα καταφέρει το μονοπάτι μας να συναντηθεί με αυτό εκείνου του αντίστοιχου σημαντικού άλλου που οι αξίες, τα ιδανικά και τα θέλω μας θα έρχονται σε ισορροπία και θα συνυπάρχουν αρμονικά.

Οι σχέσεις είναι μεταμορφωτικές εμπειρίες και σαν τέτοιες θα πρέπει να αντιμετωπίζονται. Οι άνθρωποι αλλάζουν, εξελίσσονται, μαθαίνουν και πλάθονται από την αρχή. Όταν επέλθει η δική τους εσωτερική πληρότητα, ωριμότητα και ασφάλεια, ένας σύντροφος δεν θα αποτελεί αναγκαία επιλογή και αναπόφευκτο λάθος αλλά υγιής σύμπλευση σε ένα μονοπάτι διατήρησης της ατομικής αυθεντικότητας και σύζευξης των κοινών ποιοτήτων.

Εξάλλου, «έρωτας είναι να αγαπάς τις ομοιότητες και αγάπη να ερωτεύεσαι τις διαφορές».   

Από τον/την Έλενα Κουτσοπούλου

Ψυχολόγος
MSc Δικαστική & Εγκληματολογική Ψυχολογία
Εκπαιδευόμενη Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *